Όρια στις οθόνες: τι κάνουμε όταν το παιδί δεν θέλει να κλείσει το κινητό ή το τάμπλετ;

Ακούς «άλλο ένα», «μόνο πέντε λεπτά» ή ένα ξεκάθαρο «όχι». Μπορεί να ακολουθήσουν φωνές, κλάμα ή θυμός. Κι εσύ αναρωτιέσαι αν πρέπει να επιμείνεις, να δώσεις λίγο ακόμη χρόνο ή να αφαιρέσεις εντελώς τη συσκευή.

Η δυσκολία να σταματήσει ένα παιδί την οθόνη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το όριο είναι λανθασμένο. Δεν σημαίνει επίσης, από μόνη της, ότι το παιδί είναι «εθισμένο».

Συχνά σημαίνει ότι καλείται να σταματήσει μια δραστηριότητα που του αρέσει και να περάσει σε κάτι λιγότερο ελκυστικό. Αυτή η μετάβαση μπορεί να είναι δύσκολη, ιδιαίτερα όταν το παιδί είναι μικρό, κουρασμένο, πεινασμένο ή ήδη φορτισμένο.

Το άρθρο απευθύνεται κυρίως σε γονείς παιδιών 4 έως 8 ετών. Οι ανάγκες, όμως, διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, την ανάπτυξη, την ιδιοσυγκρασία και την καθημερινότητα κάθε οικογένειας.

Το όριο αρχίζει πριν ανοίξει η οθόνη

Η στιγμή που κλείνει η οθόνη δεν είναι πάντα η καλύτερη στιγμή για να αποφασίσουμε τους κανόνες.

Πριν ξεκινήσει η χρήση, βοηθά να είναι ξεκάθαρα τρία πράγματα:

1. Τι θα παρακολουθήσει ή με τι θα παίξει το παιδί.
2. Πότε θα τελειώσει η χρήση.
3. Τι θα ακολουθήσει μετά.

Αντί για ένα αόριστο «μπορείς να δεις λίγο», μπορείς να πεις:

«Μπορείς να δεις ένα επεισόδιο. Όταν τελειώσει, θα κλείσουμε την οθόνη και θα ετοιμαστούμε για φαγητό.»

Ένα συγκεκριμένο τέλος είναι πιο κατανοητό από μια αόριστη υπόσχεση χρόνου, ιδιαίτερα για τα μικρότερα παιδιά.

Το όριο χρειάζεται επίσης να είναι εφαρμόσιμο. Αν γνωρίζεις ότι εκείνη τη στιγμή δεν θα μπορέσεις να το διατηρήσεις, ίσως χρειάζεται να οργανώσεις διαφορετικά το πότε και για πόσο θα χρησιμοποιηθεί η συσκευή.

Αν δυσκολεύεσαι γενικότερα να παραμένεις σταθερός όταν το παιδί αντιδρά, μπορείς να διαβάσεις και το άρθρο Όρια στα παιδιά χωρίς φωνές.

Προετοιμάζουμε τη μετάβαση

Ορισμένα παιδιά βοηθούνται όταν γνωρίζουν ότι πλησιάζει το τέλος. Άλλα συνεχίζουν να δυσκολεύονται ακόμη και όταν έχουν προειδοποιηθεί.

Μπορείς να δοκιμάσεις:

1. Μια σύντομη προειδοποίηση πριν από το τέλος.
2. Ένα χρονόμετρο που μπορεί να βλέπει και το παιδί.
3. Την ολοκλήρωση ενός επεισοδίου αντί για διακοπή στη μέση.
4. Την απενεργοποίηση του autoplay.
5. Μια σαφή επόμενη δραστηριότητα.

Για παράδειγμα:

«Όταν χτυπήσει το χρονόμετρο, κλείνουμε το τάμπλετ και διαλέγεις αν θέλεις να παίξουμε με τα τουβλάκια ή να με βοηθήσεις να ετοιμάσουμε το τραπέζι.»

Η επόμενη δραστηριότητα δεν χρειάζεται να είναι κάποια μεγάλη ανταμοιβή. Χρειάζεται απλώς να βοηθά το παιδί να καταλάβει τι θα συμβεί μετά.

Η προειδοποίηση ή το χρονόμετρο δεν αποτρέπουν πάντα τον θυμό. Είναι εργαλεία που μπορούμε να δοκιμάσουμε και να παρατηρήσουμε αν βοηθούν το συγκεκριμένο παιδί.

Τι μπορούμε να πούμε όταν ο χρόνος τελειώσει

Όταν φτάσει η ώρα, τα πολλά λόγια συνήθως δεν βοηθούν.

Μπορείς να χρησιμοποιήσεις μια σύντομη και ξεκάθαρη φράση:

«Ο χρόνος για την οθόνη τελείωσε. Τώρα την κλείνουμε.»

«Ξέρω ότι θα ήθελες να συνεχίσεις. Σήμερα τελειώσαμε.»

«Θέλεις να την κλείσεις εσύ ή να την κλείσω εγώ;»

Η επιλογή αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα ολοκληρωθεί η χρήση. Δεν αλλάζει το ίδιο το όριο.

Η ήρεμη επικοινωνία δεν σημαίνει ότι επαναλαμβάνουμε την ίδια φράση δέκα φορές. Δεν σημαίνει επίσης ότι προσπαθούμε να πείσουμε το παιδί να συμφωνήσει.

Το παιδί μπορεί να μη συμφωνεί με το όριο. Ο γονέας μπορεί παρ’ όλα αυτά να το διατηρήσει με σεβασμό.

Και αν το παιδί δεν κλείνει την οθόνη;

Αυτό είναι συνήθως το σημείο που δυσκολεύει περισσότερο τους γονείς.

Μπορείς να ακολουθήσεις μια απλή σειρά:

1. Επαναλαμβάνεις σύντομα το όριο.
2. Δίνεις μια μικρή επιλογή που δεν το ακυρώνει.
3. Αν το παιδί δεν ανταποκριθεί, ολοκληρώνεις εσύ τη χρήση της συσκευής.
4. Δεν ξεκινάς νέα διαπραγμάτευση μέσα στην ένταση.
5. Παραμένεις διαθέσιμος για το συναίσθημα του παιδιού.

Για παράδειγμα:

«Βλέπω ότι δυσκολεύεσαι να την κλείσεις. Θα την κλείσω εγώ τώρα.»

Όπου είναι δυνατό, μπορείς να τερματίσεις τη χρήση από τη συσκευή, να χρησιμοποιήσεις τις ρυθμίσεις γονικού ελέγχου ή να κλείσεις το περιεχόμενο χωρίς να εμπλακείς σε πάλη για το αντικείμενο.

Όπου υπάρχει αυτή η δυνατότητα, είναι βοηθητικό το χρονικό όριο να έχει ρυθμιστεί πριν ξεκινήσει η χρήση, ώστε η πρόσβαση να ολοκληρώνεται αυτόματα.

Στόχος δεν είναι να «κερδίσει» ο γονέας. Στόχος είναι να γίνει αυτό που είχε συμφωνηθεί, χωρίς απειλές, ταπείνωση ή ατελείωτη διαπραγμάτευση.

Όταν ακολουθεί θυμός ή ξέσπασμα

Ένα παιδί μπορεί να θυμώσει ακόμη και όταν το όριο έχει εξηγηθεί σωστά και έχει εφαρμοστεί ήρεμα.

Εκείνη τη στιγμή βοηθούν συνήθως τα λιγότερα λόγια:

«Βλέπω ότι ήθελες να συνεχίσεις και είναι δύσκολο να σταματήσεις. Η οθόνη τελείωσε για σήμερα. Είμαι εδώ.»

Η αναγνώριση του συναισθήματος δεν σημαίνει ότι επιστρέφουμε τη συσκευή. Σημαίνει ότι επιτρέπουμε στο παιδί να είναι απογοητευμένο, χωρίς να αλλάζουμε αμέσως τον κανόνα για να σταματήσει η αντίδραση.

Μέσα στην ένταση δεν χρειάζεται να κάνουμε διάλεξη για τις επιπτώσεις των οθονών ή να ζητήσουμε από το παιδί να μας εξηγήσει τη συμπεριφορά του.

Η συζήτηση μπορεί να γίνει αργότερα, όταν όλοι είναι πιο ήρεμοι:

«Σήμερα δυσκολεύτηκες πολύ όταν έκλεισε το τάμπλετ. Την επόμενη φορά τι πιστεύεις ότι θα σε βοηθούσε;»

Το παιδί δεν είναι απαραίτητο να βρει μόνο του τη λύση. Η ερώτηση ανοίγει χώρο για συμμετοχή και βοηθά τον γονέα να παρατηρήσει τι λειτουργεί καλύτερα.

Δεν μετρά μόνο ο χρόνος

Η συζήτηση για τις οθόνες συχνά περιορίζεται στο πόσα λεπτά ή ώρες επιτρέπονται. Ο χρόνος έχει σημασία, αλλά δεν είναι η μοναδική παράμετρος.

Χρειάζεται επίσης να εξετάζουμε:

1. Τι περιεχόμενο βλέπει το παιδί.
2. Αν το περιεχόμενο είναι κατάλληλο για την ηλικία του.
3. Αν υπάρχει ενήλικας που συζητά μαζί του όσα βλέπει.
4. Αν η οθόνη αντικαθιστά ύπνο, κίνηση, παιχνίδι ή οικογενειακή επαφή.
5. Αν χρησιμοποιείται ως ο μοναδικός τρόπος για να ηρεμεί το παιδί.
6. Αν παραμένει ανοιχτή στο υπόβαθρο κατά τη διάρκεια άλλων δραστηριοτήτων.

Οι ανάγκες μιας οικογένειας δεν είναι ίδιες κάθε ημέρα. Μια βιντεοκλήση με έναν συγγενή, ένα δημιουργικό παιχνίδι και η παθητική παρακολούθηση διαδοχικών βίντεο δεν αποτελούν ακριβώς την ίδια εμπειρία.

Πόση ώρα οθόνης επιτρέπεται;

Για παιδιά κάτω των 5 ετών υπάρχουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Για τα παιδιά 3 και 4 ετών συστήνεται έως μία ώρα καθιστικού χρόνου μπροστά σε οθόνη την ημέρα, με λιγότερο χρόνο να θεωρείται προτιμότερος. Η οδηγία αποτελεί μέρος της συνολικής ισορροπίας του 24ώρου, που περιλαμβάνει επαρκή ύπνο, κίνηση και ενεργό παιχνίδι.

Για τα μεγαλύτερα παιδιά δεν υπάρχει ένας αριθμός που να απαντά από μόνος του αν η χρήση είναι κατάλληλη.

Χρειάζεται να εξετάζουμε αν η οθόνη επηρεάζει τον ύπνο, το σχολείο, τις σχέσεις, τη σωματική δραστηριότητα και τη λειτουργία της οικογένειας. Η ηλικία, το περιεχόμενο και ο λόγος της χρήσης έχουν επίσης σημασία.

Όταν οι γονείς έχουν διαφορετικούς κανόνες

Οι διαφορετικές απόψεις για τις οθόνες είναι συχνές.

Ο ένας γονέας μπορεί να θεωρεί ότι λίγη επιπλέον χρήση δεν δημιουργεί πρόβλημα. Ο άλλος μπορεί να ανησυχεί ότι το παιδί περνά ήδη πολύ χρόνο στη συσκευή.

Δεν είναι απαραίτητο οι δύο γονείς να συμφωνούν σε κάθε λεπτομέρεια. Χρειάζεται όμως να υπάρχει ένα βασικό, προβλέψιμο πλαίσιο.

Η συζήτηση είναι προτιμότερο να γίνεται χωρίς το παιδί παρόν. Μπορούν να συμφωνηθούν λίγοι βασικοί κανόνες:

1. Πότε χρησιμοποιούνται οι οθόνες.
2. Πότε δεν χρησιμοποιούνται.
3. Πώς ολοκληρώνεται ο χρόνος.
4. Τι γίνεται όταν το παιδί αρνείται να κλείσει τη συσκευή.
5. Ποιοι κανόνες ισχύουν και για τους ενήλικες.

Όταν ο ένας γονέας ακυρώνει συστηματικά τον άλλο μπροστά στο παιδί, το όριο γίνεται λιγότερο προβλέψιμο και μπορεί να αυξηθούν οι διαπραγματεύσεις και οι συγκρούσεις.

Ένα απλό οικογενειακό πλάνο

Δεν χρειάζεσαι έναν μεγάλο κατάλογο κανονισμών. Μπορείς να ξεκινήσεις απαντώντας σε έξι ερωτήσεις:

1. Πότε επιτρέπονται οι οθόνες;
2. Πού δεν χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα στο τραπέζι ή στο υπνοδωμάτιο;
3. Ποιο περιεχόμενο είναι κατάλληλο;
4. Πώς ενημερώνεται το παιδί ότι ο χρόνος τελειώνει;
5. Τι ακολουθεί μετά;
6. Τι θα κάνει ο γονέας αν το παιδί δεν κλείσει τη συσκευή;

Το πλάνο χρειάζεται να είναι αρκετά απλό ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί στην πραγματική καθημερινότητα.

Τι αξίζει να θυμόμαστε

Ο στόχος δεν είναι να μη θυμώσει ποτέ το παιδί όταν κλείνει η οθόνη.

Ο στόχος είναι να υπάρχει ένα όριο σαφές, προβλέψιμο και εφαρμόσιμο. Ένα όριο που δεν βασίζεται στον φόβο ή στην ταπείνωση και επιτρέπει στον γονέα να αναγνωρίζει το συναίσθημα χωρίς να επιστρέφει αμέσως τη συσκευή.

Κάθε παιδί είναι διαφορετικό. Το ίδιο εργαλείο δεν βοηθά όλες τις ηλικίες και όλες τις οικογένειες με τον ίδιο τρόπο.

Η σύνδεση και η σταθερότητα μπορούν να συνυπάρχουν.

Αν οι συγκρούσεις γύρω από τις οθόνες επαναλαμβάνονται και θέλεις να διαμορφώσεις ένα πλαίσιο προσαρμοσμένο στη δική σας καθημερινότητα, μπορείς να μάθεις περισσότερα για τη Συμβουλευτική Γονέων.

Συχνές ερωτήσεις

Βοηθά το χρονόμετρο;

Μπορεί να βοηθήσει ορισμένα παιδιά να καταλάβουν ότι ο χρόνος πλησιάζει στο τέλος. Δεν λειτουργεί πάντα και δεν εγγυάται ότι δεν θα υπάρξει αντίδραση.

Πρέπει να δίνω πάντα προειδοποίηση;

Μπορείς να τη δοκιμάσεις και να παρατηρήσεις αν βοηθά το δικό σου παιδί. Δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι μια συγκεκριμένη προειδοποίηση λειτουργεί για όλα τα παιδιά.

Είναι σωστό να αφαιρώ την οθόνη ως τιμωρία;

Άλλο είναι να ολοκληρώνεται η χρήση επειδή τελείωσε ο συμφωνημένος χρόνος και άλλο να χρησιμοποιείται η οθόνη ως τιμωρία για κάθε άσχετη συμπεριφορά. Οι συνέπειες είναι πιο κατανοητές όταν συνδέονται με αυτό που συνέβη.

Τι γίνεται με τις οθόνες πριν από τον ύπνο;

Η American Academy of Pediatrics προτείνει να αποφεύγονται οι οθόνες την τελευταία ώρα πριν από τον ύπνο και οι συσκευές να μένουν έξω από το υπνοδωμάτιο κατά τη διάρκεια της νύχτας.