Τότε γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα:
«Τι κάνω όταν του μιλάω όμορφα και πάλι δεν ακούει;»
Η ήρεμη επικοινωνία δεν σημαίνει ότι ο γονέας ζητά το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά, μέχρι το παιδί να αποφασίσει να συνεργαστεί. Σημαίνει ότι δίνει μια σαφή και κατάλληλη για την ηλικία οδηγία και, αν το παιδί δεν ανταποκριθεί, προχωρά με σταθερότητα σε αυτό που χρειάζεται να γίνει.
Το άρθρο απευθύνεται κυρίως σε γονείς παιδιών 3 έως 8 ετών. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και οι προσδοκίες χρειάζεται να προσαρμόζονται στην ηλικία, στην ανάπτυξη και στις ιδιαίτερες ανάγκες του.
Τι μπορεί να σημαίνει «δεν με ακούει»;
Το παιδί μπορεί:
- Να είναι απορροφημένο σε αυτό που κάνει.
- Να μην κατάλαβε τι ακριβώς του ζητήθηκε.
- Να άκουσε πολλές οδηγίες μαζί και να μην μπορεί να τις οργανώσει.
- Να δυσκολεύεται να σταματήσει μια ευχάριστη δραστηριότητα.
- Να είναι κουρασμένο, πεινασμένο ή ήδη φορτισμένο.
- Να κατάλαβε την οδηγία, αλλά να μη θέλει να την ακολουθήσει εκείνη τη στιγμή.
- Να χρειάζεται περισσότερη βοήθεια για να ξεκινήσει.
Η κατανόηση της αιτίας δεν καταργεί το όριο. Μας βοηθά να επιλέξουμε τον κατάλληλο τρόπο για να το εφαρμόσουμε.
Πώς δίνουμε μια πιο σαφή οδηγία
Πλησιάζουμε το παιδί
Μια οδηγία από το διπλανό δωμάτιο μπορεί εύκολα να χαθεί.
Πλησιάζουμε, λέμε το όνομα του παιδιού και βεβαιωνόμαστε ότι έχει αντιληφθεί πως του μιλάμε. Δεν είναι απαραίτητο να απαιτούμε επίμονα οπτική επαφή. Στόχος είναι να έχουμε την προσοχή του με τρόπο που είναι άνετος για εκείνο.
Αντί για:
«Πόσες φορές θα σου πω να ετοιμαστείς;»
μπορούμε να πούμε:
«Μαρία, είναι ώρα να βάλεις τα παπούτσια σου.»
Δίνουμε μία οδηγία κάθε φορά
Αν πούμε:
«Μάζεψε, βάλε πιτζάμες, πλύνε τα δόντια σου και έλα στο κρεβάτι»,
ένα μικρό παιδί μπορεί να μην ξέρει από πού να ξεκινήσει.
Μπορούμε να πούμε πρώτα:
«Βάλε τα τουβλάκια στο κουτί.»
Όταν ολοκληρωθεί αυτό, προχωράμε στο επόμενο βήμα.
Λέμε τι θέλουμε να γίνει
Το «σταμάτα», «φέρσου σωστά» ή «μη με αγνοείς» δεν εξηγεί πάντα ποια συμπεριφορά περιμένουμε.
Πιο συγκεκριμένες οδηγίες είναι:
«Άφησε το ποτήρι πάνω στο τραπέζι.»
«Περπάτησε δίπλα μου.»
«Βάλε τα παπούτσια στο ράφι.»
«Χαμήλωσε τη φωνή σου για να μπορέσουμε να μιλήσουμε.»
Δεν δίνουμε επιλογή όταν δεν υπάρχει επιλογή
Αν πούμε:
«Θέλεις να φύγουμε τώρα;»
το παιδί μπορεί εύλογα να απαντήσει «όχι».
Αν η αναχώρηση δεν είναι διαπραγματεύσιμη, μπορούμε να πούμε:
«Είναι ώρα να φύγουμε. Θέλεις να κρατήσεις εσύ την τσάντα σου ή να την κρατήσω εγώ;»
Η επιλογή αφορά τον τρόπο, όχι το ίδιο το όριο.
Και αν πάλι δεν ανταποκριθεί;
Περιμένουμε για λίγο
Αφού δώσουμε την οδηγία, αφήνουμε στο παιδί λίγα δευτερόλεπτα για να μεταφέρει την προσοχή του και να ξεκινήσει.
Δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε αμέσως την ίδια φράση με μεγαλύτερη ένταση.
Ελέγχουμε αν κατάλαβε
Μπορούμε να ρωτήσουμε:
«Τι χρειάζεται να κάνεις τώρα;»
Για ένα μικρότερο παιδί μπορούμε να δείξουμε το αντικείμενο ή το σημείο:
«Τα αυτοκινητάκια μπαίνουν σε αυτό το κουτί.»
Περιορίζουμε το πρώτο βήμα
Αν μια εργασία φαίνεται μεγάλη, τη χωρίζουμε σε μικρότερα βήματα:
«Βάλε πρώτα αυτά τα δύο αυτοκινητάκια στο κουτί.»
Ή:
«Κάθισε στην καρέκλα και βάλε το ένα πόδι στο παπούτσι.»
Επαναλαμβάνουμε σύντομα και μετά προχωράμε
Αν γνωρίζουμε ότι το παιδί άκουσε και κατάλαβε, επαναλαμβάνουμε μία φορά το βασικό μήνυμα.
Δεν χρειάζεται να προσθέσουμε διάλεξη, χαρακτηρισμούς ή πολλές νέες προειδοποιήσεις.
Αν το παιδί εξακολουθεί να μην ανταποκρίνεται, περνάμε από τα λόγια στην κατάλληλη πράξη.
Δύο καθημερινά παραδείγματα
Όταν δεν μαζεύει τα παιχνίδια
Αντί για:
«Μάζεψε επιτέλους αυτό το χάος.»
μπορούμε να πούμε:
«Βάλε τα αυτοκινητάκια στο κουτί.»
Αν δεν ξεκινήσει:
«Βάλε πρώτα αυτά τα δύο και μετά συνεχίζουμε.»
Μπορούμε επίσης να προσφέρουμε μια περιορισμένη επιλογή:
«Θέλεις να μαζέψεις τα αυτοκινητάκια ή τα τουβλάκια; Εγώ θα μαζέψω τα άλλα.»
Αν το παιδί εξακολουθεί να μη συμμετέχει, ο γονέας δεν χρειάζεται ούτε να επαναλαμβάνει την οδηγία ασταμάτητα ούτε να ολοκληρώνει σιωπηλά όλο το μάζεμα.
Μπορεί να πει:
«Βλέπω ότι δεν είσαι έτοιμος να τα μαζέψεις. Θα τα βάλω τώρα στην άκρη για να αδειάσει ο χώρος και θα τα ξαναβγάλουμε όταν θα είμαστε έτοιμοι να παίξουμε και να τα μαζέψουμε μαζί.»
Τα παιχνίδια απομακρύνονται ήρεμα για συγκεκριμένο και περιορισμένο διάστημα. Δεν πετιούνται και δεν αφαιρούνται για πολλές ημέρες.
Για ένα μικρότερο παιδί, η προσδοκία μπορεί να είναι να βάλει μόνο δύο ή τρία αντικείμενα στο κουτί, ενώ ο γονέας αναλαμβάνει τα υπόλοιπα. Στόχος είναι η σταδιακή συμμετοχή, όχι μια απαίτηση μεγαλύτερη από τις δυνατότητές του.
Όταν δεν βάζει τα παπούτσια
Πριν από την αναχώρηση:
«Σε λίγο θα φύγουμε. Όταν τελειώσεις αυτό που φτιάχνεις, θα βάλουμε παπούτσια.»
Όταν έρθει η ώρα:
«Είναι ώρα να φύγουμε. Θέλεις τα μπλε ή τα κόκκινα παπούτσια;»
Αν δεν επιλέξει:
«Θα διαλέξω εγώ σήμερα. Είναι ώρα να τα φορέσεις.»
Αν δεν ξεκινήσει, ο γονέας μπορεί να φέρει τα παπούτσια κοντά του και να πει:
«Κάθισε στην καρέκλα και βάλε το ένα πόδι μέσα.»
Αν πρόκειται για μικρό παιδί που χρειάζεται πρακτική βοήθεια:
«Βλέπω ότι δυσκολεύεσαι να ξεκινήσεις. Θα σε βοηθήσω εγώ να τα φορέσεις.»
Ο γονέας βοηθά ήρεμα και η αναχώρηση προχωρά. Δεν συνεχίζει να ρωτά και δεν περιμένει το παιδί να συμφωνήσει.
Αν η αντίσταση γίνει έντονη, ο γονέας μειώνει τα λόγια και κάνει μια σύντομη παύση, χωρίς να αποσύρει την απόφαση:
«Βλέπω ότι δυσκολεύεσαι πολύ. Θα περιμένουμε λίγο να ηρεμήσουμε και μετά θα φύγουμε.»
Όταν μειωθεί η ένταση, επαναφέρει δύο εφαρμόσιμες επιλογές:
«Θέλεις να τα φορέσεις εσύ ή να σε βοηθήσω;»
Αν η αναχώρηση είναι απαραίτητη, ο γονέας οργανώνει πρακτικά τη μετάβαση με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία του παιδιού, χωρίς νέες διαπραγματεύσεις και χωρίς να μετατρέπει τη στιγμή σε σωματική σύγκρουση. Στόχος είναι να διατηρηθεί η απόφαση, αλλά να δοθεί στο παιδί λίγος χρόνος και η βοήθεια που χρειάζεται για να την ακολουθήσει.
Αν συνεργάζεται αλλά γκρινιάζει
Ένα παιδί μπορεί να κάνει αυτό που του ζητήθηκε και ταυτόχρονα να παραπονιέται ή να λέει ότι δεν του αρέσει.
Αν έχει ανταποκριθεί στην ουσιαστική οδηγία, δεν χρειάζεται πάντοτε να ανοίξει μια δεύτερη σύγκρουση για τον τόνο του.
Μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτό που κατάφερε:
«Δεν ήθελες να σταματήσεις, αλλά έβαλες τα παιχνίδια στο κουτί.»
«Δυσκολεύτηκες και τελικά φόρεσες τα παπούτσια σου.»
Η συνεργασία δεν σημαίνει ότι το παιδί πρέπει να είναι ευχαριστημένο με κάθε όριο.
Τι δεν βοηθά συνήθως
Οι συνεχείς επαναλήψεις
Όταν μια οδηγία επαναλαμβάνεται πολλές φορές χωρίς να ακολουθεί πράξη, το παιδί μπορεί να μάθει ότι δεν χρειάζεται να ανταποκριθεί στις πρώτες φορές.
Οι αόριστες απειλές
Φράσεις όπως «θα δεις τι θα γίνει» αυξάνουν την ένταση χωρίς να εξηγούν τι περιμένουμε και τι θα ακολουθήσει.
Οι χαρακτηρισμοί
Το «είσαι ανυπάκουος», «είσαι τεμπέλης» ή «το κάνεις για να με νευριάσεις» μεταφέρει το πρόβλημα από τη συγκεκριμένη συμπεριφορά στην ταυτότητα του παιδιού.
Μπορούμε να περιγράψουμε αυτό που συμβαίνει:
«Σου ζήτησα να βάλεις τα παπούτσια σου και δεν έχεις ξεκινήσει. Θα σε βοηθήσω τώρα.»
Οι μεγάλες εξηγήσεις μέσα στην ένταση
Όταν ο γονέας και το παιδί είναι ήδη φορτισμένοι, βοηθούν συνήθως τα λιγότερα λόγια.
Η εξήγηση μπορεί να δοθεί αργότερα, όταν όλοι είναι πιο ήρεμοι.
Αν ακούει μόνο όταν φωνάζω
Όταν μια οδηγία επαναλαμβάνεται πολλές φορές και εφαρμόζεται μόνο αφού ο γονέας φωνάξει, η φωνή μπορεί σταδιακά να γίνει το σήμα ότι τώρα πρέπει πράγματι να γίνει αυτό που ζητήθηκε.
Για να αλλάξει αυτό το μοτίβο, χρειάζεται:
- Να δίνουμε λιγότερες και σαφέστερες οδηγίες.
- Να βεβαιωνόμαστε ότι έχουμε την προσοχή του παιδιού.
- Να του δίνουμε λίγο χρόνο να ανταποκριθεί.
- Να μην επαναλαμβάνουμε ασταμάτητα.
- Να προχωράμε ήρεμα σε αυτό που έχουμε ανακοινώσει.
Η αλλαγή μπορεί να χρειαστεί χρόνο. Το παιδί ίσως αρχικά περιμένει ξανά τη φωνή που είχε συνηθίσει ως τελικό σήμα.
Αν τελικά φωνάξω
Η προσπάθεια δεν απαιτεί έναν γονέα που δεν θα θυμώσει ποτέ.
Αν φωνάξουμε, μπορούμε αργότερα να επιστρέψουμε στη στιγμή:
«Πριν σου φώναξα. Δεν ήταν σωστό να σου μιλήσω έτσι. Αυτό που σου ζήτησα χρειαζόταν να γίνει, αλλά μπορούσα να το χειριστώ χωρίς να φωνάξω.»
Η επανόρθωση δεν ακυρώνει το όριο. Δείχνει ότι ο γονέας αναλαμβάνει την ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο επικοινώνησε.
Τι αξίζει να θυμόμαστε
Το να «ακούσει» ένα παιδί δεν σημαίνει ότι θα συμφωνεί ή ότι θα ανταποκρίνεται αμέσως κάθε φορά.
Ο στόχος δεν είναι η τυφλή υπακοή. Είναι το παιδί να καταλαβαίνει τι περιμένουμε και να αναπτύσσει σταδιακά δεξιότητες συνεργασίας.
Η ήρεμη επικοινωνία δεν είναι μόνο ο τόνος της φωνής. Είναι ο συνδυασμός σαφών οδηγιών, ρεαλιστικών προσδοκιών, πρακτικής βοήθειας και σταθερής εφαρμογής.
Αν θέλεις να διαμορφώσεις έναν τρόπο επικοινωνίας και ορίων προσαρμοσμένο στην καθημερινότητα της δικής σου οικογένειας, μπορείς να μάθεις περισσότερα για τη Συμβουλευτική Γονέων.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσες φορές πρέπει να επαναλαμβάνω μια οδηγία;
Αρχικά βεβαιωνόμαστε ότι το παιδί άκουσε και κατάλαβε. Αν δεν ανταποκριθεί, μπορούμε να επαναλάβουμε μία φορά σύντομα και μετά να προχωρήσουμε στην κατάλληλη βοήθεια ή εφαρμογή.
Τι κάνω αν ξέρω ότι με άκουσε και με αγνοεί;
Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε αν το έκανε επίτηδες. Επαναφέρουμε σύντομα την οδηγία και προχωράμε σε αυτό που έχουμε ανακοινώσει.
«Είναι ώρα να φύγουμε. Θα σε βοηθήσω να ετοιμαστείς τώρα.»
Πρέπει να υπάρχουν πάντοτε συνέπειες;
Όχι. Μερικές φορές χρειάζεται υπενθύμιση, πρακτική βοήθεια ή διαφορετική οργάνωση της μετάβασης.
Όταν χρησιμοποιείται μια συνέπεια, είναι προτιμότερο να συνδέεται άμεσα με αυτό που συνέβη, να είναι περιορισμένη και κατάλληλη για την ηλικία.
Βασικές πηγές
- Centers for Disease Control and Prevention, Tips for Giving Directions, 2026
- Centers for Disease Control and Prevention, Routines and Rules, 2026
- American Academy of Pediatrics, Effective Discipline to Raise Healthy Children, 2018
- World Health Organization, Guidelines on Parenting Interventions, 2023
- Preschoolers’ Compliance With Simple Instructions, Journal of Applied Behavior Analysis, 2010